Znali ją do tej pory głównie fani nowoczesnej muzyki rockowej. Jej albumy sprzedawały się w nakładach 3 milionów egzemplarzy. Nagroda dla najlepszej aktorki w Cannes za rolę w musicalu Larsa von Triera "Tańcząc w ciemności" zmieniła jej status. Album z muzyką z filmu ukaże się 25 września, a już 3 września islandzka wokalistka wystąpi na festiwalu Kraków 2000.
Björk jest Islandką pochodzącą z Rejkiawiku. Już choćby miejsce urodzenia - nietypowe dla środowiska rockowych gwiazd - przesądza o jej artystycznej odrębności. Z muzyką była związana od dzieciństwa. Na flecie i fortepianie grała od 6. roku życia. Jako jedenastolatka wydała album z tradycyjnymi islandzkimi piosenkami dla dzieci. Znalazła się tam najsłynniejsza piosenka folkowa wyspy dedykowana największemu jej malarzowi "Johannes Kjaval". Dojrzały debiut wiązał się z udziałem w licznych islandzkich grupach punkowych i nowofalowych. Popularność wykraczającą poza ojczyznę przyniosło dopiero śpiewanie w zespole Sugarcubes, którego albumy łączyły muzyczne osiągnięcia tak odległych od siebie stylistycznie grup jak Cacteau Twins i U2.
Jej pierwszym, w pełni autorskim albumem był jednak "Debut", wydany w 1993 r. Został sprzedany w nakładzie 2,5 mln egzemplarzy. Na płycie znalazł się m.in. pierwszy przebój Björk, pełny niepokoju "Human Behaviour". Album był zaskakującą mieszanką acid jazzu, smyczkowych orkiestracji, muzyki etnicznej Indii i Ameryki Łacińskiej. Zawsze skłonna do absurdalnych żartów partię wokalną jednej z piosenek nagrała w toalecie baru mlecznego, rejestrując odgłosy wchodzących i wychodzących klientów. Kolejna płyta "Post" (1995) przyniosła łagodniejszą muzykę. Wokalistka przywykła do ostrego klimatu rodzinnych stron zdecydowała się nagrywać na Wyspach Bahama, w przypadku jednej piosenki wprost na plaży przy wtórze gwaru plażowiczów. Na płycie zwracała uwagę nowa wersja wojennego przeboju hollywoodzkiej gwiazdy Betty Hutton "It's Oh So Quiet". Piosenki sprzedały się w nakładzie 3 mln egzemplarzy i przyniosły wokalistce w 1995 r. nagrodę MTV dla najlepszej wokalistki roku. Pokonała wtedy Madonnę, Tinę Turner i Mariah Carey. Trzeci album solowy "Homogenic" zdominowany był brzmieniami komputerowymi przemieszanymi z instrumentami smyczkowymi.
Bardzo poważny stosunek Björk do formy i aranżacji utworów sprawił, że jej muzyką zainteresował się Lars von Trier, słynny duński reżyser, autor "Przełamując fale" i "Idiotów". Myśląc o swoim nowym filmie, historii czeskiej emigrantki w Stanach Zjednoczonych, Selmy, która chce zarobić wystarczająco dużo pieniędzy, by zapewnić utrzymanie dzieciom, zanim oślepnie, zdecydował, że kompozytorką muzyki i aktorką grającą główną postać będzie ta sama osoba - Björk. Współpraca nie układała się idealnie, ponieważ Trierowi zależało, by kompozycje powstawały na planie filmowym.
- Tymczasem ja pracuję głównie w domu, komponowanie to bardzo intymne zajęcie - mówi islandzka gwiazda. - Larsowi zajęło rok, by zrozumiał, że w domu jestem tą samą osobą, którą miałby obok siebie w czasie kręcenia ujęć.
Jak wspomina Islandka, punktem wyjścia do pracy nad kompozycjami było utożsamienie się z główną bohaterką filmu.
- Starałam się wsłuchać w to, co gra w jej zbolałej duszy. Mam wrażenie, że udało mi się stworzyć muzykę bardzo wiarygodną, wyrażającą uczucia Selmy.
Premiera płyty zapowiedziana jest na 18 września. Znajdą się na niej duety z Thomem Yorke z Radiohead i Catherine Deneuve. Nowy album powstanie być może na wyspie, którą otrzymała wokalistka od premier Islandii za zasługi w popularyzacji kraju. To dobry dodadek do Złotej Palmy zdobytej w Cannes.

Jacek Cieślak 'Rzeczpospolita' nr 127/2000

Björk banners exchange